Bisherige Leistungen Ungarns für die Türkenabwehr. Derzeitiger Zustand aufgrund der vielfachen Einfälle der Türken: Verwüstung und Verarmung, Zerstörung von Städten und Dörfern, Verschleppung und Tötung von Menschen. Verschärfung der Situation durch den offenen Krieg und den erwarteten osmanischen Rachefeldzug. Bitte um eine sofortige Reichshilfe zur Sicherung vor dem osmanischen Zugriff und zur Rekuperation verlorener Gebiete. Aktuelle Beschlüsse der ungarischen Stände zur Unterstützung des Kriegszugs von Ehg. Matthias.

Im RR übergeben und verlesen am 30. 6. 15941. Von den Reichsständen kopiert am 1. 7.

HHStA Wien, MEA RTA 91, fol. 538–541’ (Kop. Dorsv.:Ad status et ordines Sacri Romani Imperii. Oratores regni Hungariae2. Praesentatum Ratisbonae in communi consilio statuum 30. Junii anno 1594. Von anderer Hd.:Lectum Regenspurg, den 1. Julii anno 94.) = Textvorlage. HStA München, KÄA 3230, fol. 131–133’ (Kop.) = B. StA Nürnberg, ARTA 59, fol. 345–350’ (Kop. Dorsv.:Ad status et ordines Sacri Romani Imperii. Oratores regni Hungariae. Praesentatum Ratisbonae in communi consilio statuum 30. Junii anno 1594.) = C. HStA Dresden, GA Loc. 10202/6, fol. 170–174’ (Kop. Dorsv. wie in C. Zusätzlich:Lectum Regenspurg, 21. Junii [1. 7.]anno 94.). GStA PK Berlin, I. HA GR Rep. 10 Nr. Vv, fol. 191–196’ (Kop.). LAV NRW R, JB II 2344, fol. 277–280’ (Kop.).

Druck: Reusner, Orationum I, 224–230 [erneut in Consilia bellica, 224–230]3.

/538/ An die Reichsstände: Quam florens olim regnum Hungariae fuerit et quantum caeteras Europae partes omnium propemodum rerum abundantia praecelluerit, quanto demum studio contra immanissimum totius christiani orbis hostem turcam non se tantum, sed et vicina regna propugnaverit ac defenderit perpetuo fortiter, nemo ex vobis est, principes caeterique status et ordines clarissimi, qui vel ex antiquarum historiarum lectionibus vel ex quottidianarum rerum experientia sibi bene perspectum non habeat. Si enim quis inprimis amplitudinem et potentiam illius mente recolligat, eam certe tantam fuisse inveniet, ut et regna et provincias sibi subiectas habuisse negare non possit. Si vero de divitiis et opibus loquendum sit, ea in Hungaria adeo semper magnae fuerunt, ut et indigenae satis superque habuerint et vicinis quoque regnis non contemnenda inde auxilia suppeditari potuerint. Iam si militia gentis consideretur: Ea, ut fuit contra ferocem et truculentam mahumetis prosapiam instituta et ut per plurimos annos durare debuit et quidem a toto eo tempore ad praesentem usque horam, quo impostor ille nefarius nomen Christi, dei filii, nostri omnium redemptoris benignissimi, virulenta sua lingua proscindere suique dogmatis sectatores in nos christianos concitare et animare incepit, ita sane omnium iudicio non hungaris tantum, sed et aliis regnis ac omni populo christiano utilis, salutaris necessariaque fuit. Statum florentem Hungaria tam diu retinuit, donec inclinantibus iusta dei ira regni rebus amissisque diversis vicibus multis suis fortissimis regibus ac praecipua Hungariae nobilitatis parte multis porro cladibus affecta, plurimis bellorum motibus gravata infinitisque caedibus fatigata et omnibus viribus enervata, praesentem afflictum et infoelicem statum adipisceretur.

De hoc postremo hungarorum statu plura hoc loco referri possent, nisi omnia, quae dici in hanc sententiam deberent, ita teneret vestrum quilibet, ut facile ipsimet iudicium de rebus nostris ferre queatis. Quid enim potuit aliud nobis ex continuis bellis et armorum strepitibus exoriri et subsequi, quam tantum vastitas, /538’/ paupertas, desolatio ac interitus? Quot putatis hominum millia saltem ab exiguo eo tempore (ut antiquae calamitates taceantur), quo nuperrime rupto foedere spretoque iure gentium hic turca sacratissimo regi nostro bellum prius intulit quam indixit, ex Hungaria eiusque partibus in captivitatem abducta esse? Quot fidelium animas existimatis trucidatas esse, extinctas et enecatas? Quot creditis oppida, villas et possessiones (non ita pridem opulentissimas) funditus deletas esse? Nemo hungarorum est, qui ex hisce bellis adhuc superstes est, qui vel parentem, vel fratrem, consanquineum aut filium, nepotem, uxorem, filiam, servum vel castrum, villam, oppidum idque genus rerum non lugeret et non ingemisceret. Eo devenerunt plurimorum nobilium res et conditiones, ut rusticos potius eos quam nobiles quis esse iudicaret. Cuius rei si quis causam querat, ea sane alia non est, praeter quam quod prima semper fuerit Hungaria rabiei turcicae exposita. Cum enim nefandus hic turca dominandi ac imperii sui in immensum proferendi libidine allectus, eum sibi semper scopum proposuerit, ut ad haec Sacri Romani Imperii viscera penetraret, debuit utique obvia quaeque sibi Hungariae eiusque partium praesidia, tanquam loca sibi viciniora primum et ante omnia attentare, quibus excisis et captis ac in potestatem redactis facile finem sui animi assequi posset. Pro vobis itaque ac pro toto christiano populo subivit Hungaria tot calamitates, fudit sanguinem, dedit vitam ac devenit ad extremam paupertatem. Quae pertulisse hungaros, ideo nunquam poenitebit, quod ea in reipublicae christianae singulare commodum esse optime vident. Quae posthac quoque imo si necessitas sic exigat, etiam maiora quaeque iis perferre et deo propitio se haecquea vicina regna atque adeo totam christianitatem pro viribus armis defendere; in eamque rem omne studium convertere, quin propria etiam corpora exponere ac sanguinem ipsum, uti hactenus fecerunt, profundere, pristinae virtutis memores promptissimi semper erunt, dummodo suum regem seque a vicinis provinciis re ipsa ac potenter adiutos esse sentiant. Verissimum quidem est, regem eorum, quem dei beneficio habent, paternae ac avitae virtutis studiosissimum tanta semper Imperii ac gubernationis diligentia floruisse et in praesentiarum quoque florere, ut nihil sibi in vita hungaricae nationis commodis saluteque magis expetendum ducat. Namque sive ea, quae ad foedus sancte cum hoste servandum pertinent, spectentur, sive autem armorum contra eundem /539/ hostem capiendorum praeparationes consideremus: utroque modo certe ea nobis praestitit, quae tanto principe et monarcha digna fuerunt. Modo vero cognito fidefragio hostis et re ad apertum bellum deveniente ne fratribus quidem uterinis pepercit, sed alterum eorum ad Sclavoniae fines, alterum vero in Hungariam cum copiis ablegavit. Aeri autem tam proprio quam etiam regni Hungariae provinciarumque haereditariarum adeo non pepercit, ut in Hungaria quidem vix ullam tricesimam nec ullum coronae peculium quis invenire possit, quod non multis debitis gravatum esset. Ad exhaustis iam propemodum et evacuatis omnium harum nostrarum regionum nervis, nisi aliunde sufficientia praestentur subsidia, quid porro aliud sperandum est, quam ut assumpta arma deponantur et debellatis reliquiis hungaricis hostis in haec Sacri Romani Imperii viscera arma confestim convertat et regna, quae hactenus quietam vitam duxerunt, postmodum perpetuos armorum strepitus persentiant ac turcicae ditioni subiecta, iura a paganis cum dedecore et ignominia accipiant?

Haec omnia brevi stylo, principes electores caeterique status et ordines clarissimi, ideo Hungaria vobis recenset, ut videatis, quibus in periculis res tam hungarorum, quam etiam vestraemet atque etiam orbis christiani positae sint. Negocium nobis est, cum tyranno et cum turca, cuius ea natura talesque sunt mores, ut nec officio aut obsequio ullo satis flecti neque largitione expleri possit: Id solum honestum, id pulchrum, quod utile putat. Leges vero suae id ei praescribunt ac mandant, ut christianos deleat. Sanctum, pium et deo gratum censet, si sanguine christiano manus polluat et defoedet, iniuriis lacessere, circumvenire ac dolo vel vi a nobis aliquid obtinere, id ingens lucrum reputat. Videtur quidem nunc post acceptas per dei gratiam aliquot clades4 veluti tacere et facti fidefragiique sui poenitere. At vulpecula est astutissima et ubi primum vel minimam occasionem sibi oblatam esse animadverterit, credite veluti ex troiano equo quoquam prosiliet et praecedentibus cladibus irritatus ad vindictam se animabit neque prius conquiescet (nisi forte aliter deus optimus maximus propositum eius disponat), quam se christianorum caede exsaturatum sentiat. Qua in re quanta consueverit uti celeritate et quanta astutia norunt ii, quibus cum eo negotium est. Uno tempore proponit et perficit animi sui intentum, ita ut in modum cuiusdam venti unde aut veniat aut quo tendat, facile diiudicare non possis. Quapropter siquidem haec hoc modo se habeant, petunt a vobis summa qua possunt diligentia status et ordines regni Hungariae, velitis ex proxima flamma ignem vestris quoque tectis metuere: dignemini eis auxilia, quae potestis, maxima conferre /539’/ et in hoc vestro foelici et bene auspicato conventu non solum qua ratione reliquiae Hungariae conserventur cogitare, sed et prospicere et concludere, ut ea quoque pars, quae olim longo bello et plurimis armis avulsa est, viribus et potentia nostri et vestri regis ac imperatoris Rudolphi recuperetur: occasionem, quam divina maiestas sua benignitate aliquot victoriis de hoste brevi tempore deportatis, clementer et praeter spem ostendit, non omittite, quin potius benigne faveatis ac de talibus auxiliis conferendis deliberetis, quae ad tanti tamque potentis tyranni et hostis belli molem sustinendam usque ad finem sufficiant. Nihil enim certius, quam quod ut est potens, superbus et sanguinis christiani vindictaeque percupidus, nunquam a praesenti suo bello cessabit, donec vel totus ipse deleatur vel animi sui conceptum cumulatissime expleat. Opus vero est, ut auxilium ferre non tardetis. Est enim periculum in mora et verendum est, ne si tardaveritis, idem eveniat, quod prioribus temporibus multis vicibus factum esse novimus, ut quod in rerum initiis facili labore et paucis expensis perfici potuisset, postea ne multis quidem conatibus nec quam plurimis pecuniis resarciri potuerit. Exemplum nobis est constantinopolitana expugnatio, ut nostra quottidiana taceamus.

Quantum ad hungaros attinet, non quidem possumusb inficias ire (quod et supra dictum est), regni opes et bellis superioribus, quibus iam tot annos tota Hungaria laboravit et pene deleta est etc aliis domesticis malis satis superque et quidem ad extremum usque paupertatem attenuatas esse, debilitatas vires resque omnes in angusto sitas: sed tamen si tempestive et debito modo adiuti fuerimus, nihil nobis antiquius, nihil charius habebimus, quam ut non facultates tantum, quas reliquas nobis belli fortuna fecit, libenter nos quoque in hos belli usus proferamus, sed et vitam ipsam, qua homini nihil in hoc orbe est charius, demus. Integer iamiam complebitur annus, quod exardescente praesenti bello continuo in campis haeremus. In qua expeditione nullus nec nobilis nec rusticus fuit exemptus, sed pariter pertulimus omnes cunctas huius belli incommoditates. Idem conclusum est nunc iterum per status et ordines regni in eorum conventu, ut nimirum et praelati et barones magnatesque et cuncta nobilitas maioribus quibus poterit viribus insurgat, ac penes serenissimum archiducem Mathiam arma, quae pussunt, maxima capiant5. Rusticis vero, tanquam ad bellum minus idoneis, numerosa /540/ et quidem hactenus nullo unquam tempore audita taxa imposita est. Ex quibus facile quilibet iudicium ferre potest, hungaros sibi neutiquam deesse, sed in summa etiam eorum paupertate omnia ea facere, quae viros fortes patriaeque amantes addecentd. At contra inimicum potentissimum et formidolosissimum maioribus opibus maioribusque viribus opus est. e–Auxilio inquam Sacri Romani lmperii opus est–e: Romanum enim tantummodo Imperium et nullum aliud hoc tempore recte, commode et facile potentiae turcicae resistere potest. Quod nisi serio imminentibus periculis tempestive succurrat, procul dubio actum erit de Hungaria. Qua amissa non cum magno labore certe fiet, ut turca sibi has quoque vicinas terras subiuget. Imo certum est, quod et transalpinae omnes regiones et Rascia6 ipsa, cuius populus nunc, deo optimo sit laus, unicus nostras partes agere videtur, in Hungariam eiusque statum sunt intentae. Is, si vel in minimo inclinabitur et secus quam spes est, nobiscum ab hoste agetur, nihil certius quam quod omnis is populus iterum deficiet a nobis et arma cum turcis contra haec regna nolens volens capiet. Iuvate itaque, principes electores caeterique status et ordines praeclari, Hungariam nutantem et fessam, quam potestis maxime, nec patiamini, ut quod foeliciter inchoatum est, cum damno christianitatis refrigescat et interrumpatur. Quod hungari de vobis promereri nullo aevo intermittent. Optatum responsum expectamus.

Unterzeichnet von den Gesandten des Kgr. Ungarn, Johannes Kutassy, Bf. von Raab und Kanzler des Kgr., sowie Johannes Joó de Kaszaháza, kgl. Personalis.